vintage photo camera on stone surface

De revolutie in het dagelijks leven in Tunesië of de kracht van het kwetsbare.

Rafiek Madani voor ENAB

Op 14 januari 2021, tien jaar na de val van Ben Ali, blijft de geschiedenis zich onvermoeibaar herhalen in Tunesië: een herder in de streek van Siliana, in het noordwesten van Tunesië, werd aangevallen door een politieagent omdat zijn kudde schapen de zetel van het gouvernement was binnengedrongen door de weg over te steken. In een video die op sociale netwerken is gedeeld, is een politieagent te zien die de jongeman duwt en zegt: « Het is alsof je het ministerie van Binnenlandse Zaken beledigt door je schaap voor deze instelling te laten staan. »

Images De Mots Alphabet, Foule
Foto Pixabay

De reactie van jongeren uit Siliana en andere volkswijken liet niet lang op zich wachten en herinnerde eraan dat historische gebeurtenissen zoals de opoffering van Mohammed Bouazizi op 17 december 2010 geen opeenvolgingen van de geschiedenis zijn, maar zich vóór en na in de tijd uitstrekken en zich slechts geleidelijk bekendmaken. Sinds een tiental dagen worden overal in Tunesië nachtprotesten georganiseerd door jongeren met radicale eisen, die de hele politieke klasse, en in het bijzonder de leidende kracht in het parlement, de « Ennahdha »-partij (Ikhwandjies), de schuld geven van de economische en politieke crisis.

Deze protesten werden door de politie met geweld onderdrukt. Vervolgens hebben actoren van het maatschappelijk middenveld op sociale netwerken verscheidene oproepen gedaan om van 26 januari 2021, de verjaardag van de opstand van 26 januari 1978 – de eerste bloedige confrontatie tussen sociale bewegingen en het autoritaire regime in Tunesië – een dag van woede en demonstraties te maken.

Het verleden geworteld in herinneringen?

Hoewel een beroep op het verleden tot de meest voorkomende strategieën behoort in interpretaties van het heden, is wat deze beroepen drijft niet eenvoudigweg een kwestie van onthouden of mobiliseren, maar veeleer de onzekerheid over de vraag of het verleden werkelijk voorbij is, afgewerkt en afgesloten, dan wel of het blijft doorwerken in de handelingen van individuen en groepen, zij het misschien in andere vormen.

Enfants, À Pied, Se Promener, Chemin
foto Pixabay

De oorzaken van deze nieuwe golf van protest zijn ongetwijfeld het onderwerp geweest van verschillende relevante analyses: de desintegratie van de staat, de incompetentie van de machthebbers, de corruptie, de verergering van de sociale en economische crisis, de pandemische crisis, enzovoort.

Maar de vraag die ik me in dit artikel stel is of deze bewegingen wel helemaal nieuw zijn. In hoeverre zijn zij gemotiveerd door historische gebeurtenissen? Inspireren de sociale bewegingen van vorige generaties, bewegingen die deze jongeren tussen 15 en 25 jaar misschien nooit hebben meegemaakt, nog steeds op de een of andere manier hun actie? Kunnen geschiedenis en geheugen, zoals Walter Benjamin het zo treffend uitdrukte, een « mysterieus rendez-vous tussen vorige generaties en de onze » zijn?

Hoe kunnen we begrijpen wat er in tien jaar is gebeurd? Is het alleen maar een slogan, « het volk wil de val van het regime« , die nooit is uitgekomen? Of is het een keerpunt in de geschiedenis, in de politieke cultuur van het land, met een cruciale reikwijdte om licht te werpen op alles wat er in het afgelopen decennium is gebeurd en veel van wat er vandaag de dag nog steeds gebeurt in Tunesië?

Januari, de maand van de horizon van kansen.

Lunettes, Lunettes De Lecture
Foto Pixabay

De maand januari is in Tunesië de maand van de  » barsten van de Geschiedenis  » die de horizon van de mogelijkheden structureren. Als de sociale bewegingen van januari 1978 de eerste breuk in het autoritaire systeem van Tunesië vormen, de eerste bloedige confrontatie tussen de sociale bewegingen en de partijstaat, dan zijn de opstand van 17 december 2010 en de vlucht van Ben Ali op 14 januari 2011 de gebeurtenissen die het afgelopen decennium hebben gekenmerkt.

Er is een voor en na 14 januari 2011. Zoals de Mexicanen zeggen, het is een scheiding van de wateren. Toch is men het er unaniem over eens dat de oorzaken die tot deze opstanden hebben geleid, niet zijn weggenomen en dat de politieke en economische wijze van regeren in Tunesië dezelfde is gebleven, ondanks de instelling van een institutionele democratie. Maar wat houdt deze breuk of scheiding van de wateren dan in?

Strijd met verschillende aspecten en diepe breuk

Chaîne, Rupture, Lien, Lié, De Fer
Foto Pixabay

Deze breuk is een ingrijpende verandering in de politieke verbeelding. Het is verre van een eenvoudige gebeurtenis, maar bestaat uit alle barsten die het revolutionaire proces, belichaamd in de dagelijkse strijd voor waardigheid, teweegbrengt en die erin slagen de horizon van de politieke mogelijkheden open te houden. Deze strijd neemt verschillende vormen aan.

Zij kunnen zich rechtstreeks tegen de staat richten door deze tot concessies te dwingen, zoals regelmatige vakbondsmobilisaties of nieuwe burgerbewegingen zoals « wij zullen niet vergeven » (manech msamhin), tegen het wetsontwerp inzake « economische en financiële verzoening » met de elites van het oude regime, of de mobilisatie tegen de uitgebreide en diepgaande vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) met de Europese Unie.

Deze strijd komt ook tot uiting in het ontstaan van nieuwe autonome politieke ruimten die de oprichting mogelijk maken van netwerken van sociale wederzijdse hulp om de pandemische crisis te beheersen wanneer de Staat faalt of die de toe-eigening bevorderen van gebieden en ruimten die lang door de centrale macht zijn geconfisqueerd. Ter illustratie, de ervaring van de herwinning van land door de boeren van Jemna of de mobilisatie van de Kamour-activisten, die beide de industriële en politieke structuren van de staat in de regio als doelwit hadden en de kwestie van de herverdeling van de rijkdom radicaal aan de orde stelden. Gebieden die lange tijd gemarginaliseerd zijn geweest, worden zo zowel plaatsen van betwisting als plaatsen van creatie.

De breuk is dus belichaamd in de manier van doen, in de nieuwe politieke verbeelding die door strijdende burgers wordt gecreëerd, waaruit nieuwe sociale verhoudingen ontstaan, verhoudingen die, zoals in de hierboven aangehaalde voorbeelden, gebaseerd kunnen zijn op een opvatting en praktijk van macht die zich onderscheidt door autonomie ten opzichte van de traditionele institutionele macht.

In deze opvatting van breuk verandert het woord macht van betekenis, het is niet langer iets dat men kan nemen, maar iets dat elke dag door strijd en verzet tot stand komt.

Jongeren op zoek naar gerechtigheid

Concert, Foule, Public, Personnes
foto Pixabay

Jongeren tussen 15 en 25 jaar uit volksbuurten, die vandaag de dag de politieke en mediaruimte bezetten om « Nee » te zeggen tegen het Tunesische economische en politieke regime dat hun hoop vernietigt en hun lichamen mishandelt, worden gevoed door deze politieke verbeelding van de breuk waarin de burgers de hoofdrolspelers zijn, de subjecten van hun lot.

Hun politiek bewustzijn is in de eerste plaats fysiek wanneer zij « neen » zeggen tegen een politiemacht die hen aanvalt en tegen een Staat die hen in de sociale ellende houdt en hun leven in gevaar brengt. Elk « neen » dat zij tegen de macht uitspreken is een nieuwe barst die aan de vorige wordt toegevoegd om de vlam van waardigheid en breuk die in de loop van de tijd is opgebouwd in stand te houden als een opening en een schepping van een nieuw soort macht.

Het is de onvermoede kracht van het breekbare die hen in staat stelt te bestaan ondanks de pogingen van de machthebbers om hen hun subjectiviteit en hun plaats in het weefsel van het gemeenschappelijke te ontzeggen – door te trachten hen meticuleus en methodisch van de geschiedenis uit te sluiten. De macht van de jongeren in de volkswijken is van een andere aard, niet gebaseerd op middelen of eigenschappen, maar geworteld in de plaatselijke sociale betrekkingen en in een gemeenschappelijke lotsbestemming in de marge, in een onderlinge afhankelijkheid die niet aan de top geconcentreerd is, maar potentieel overal verspreid is, in alle fysieke, politieke en symbolische gebieden die vroeger gemarginaliseerd en/of geconfisqueerd waren.

De breuk is niet alleen met de Staat, maar ook met andere vormen van gezag die dicteren wat zij moeten doen en hoe zij dat moeten doen. Deze breuk ligt niet alleen bij de opeenvolgende regeringen, maar ook bij de politieke partijen, de dominante media en de zogenaamde politieke deskundigen.

Repressie en autoritaire ideeën.

Leadership, Gestion, Directeur
Foto Pixabay

Het op zijn zachtst gezegd paradoxale antwoord van de Tunesische « jonge democratie », die door de hele wereld wordt toegejuicht, op dit politieke protest van de jongste en kwetsbaarste leden van de Tunesische samenleving, tien jaar na de val van Ben Ali, bestaat in het inzetten van een politiële repressie die erop gericht is de jongeren en alle anderen de wil te ontnemen om zich te verzetten, maar ook om te leven, terwijl tegelijkertijd wordt beweerd dat de individuen vrij zijn en dat hun eisen legitiem zijn.

Wanneer de Tunesische regering en de economische en media-elites die haar steunen proberen deze strategie van zelfverdediging van de jongeren te reduceren tot vormen van banditisme, illegaliteit, schending van privé-bezit, enz., of wanneer een van de leiders van de belangrijkste partij van het land, de Ennahda (ikhwandjies – de politieke branche van het wahhabisme), oproept tot de vorming van milities om de natie te beschermen, dan heeft de veiligheidslogica maar één doel: de politieke subjecten in de strijd te vernietigen. Het doel is om bang te maken, om de lichamen te markeren van degenen die zich verzetten.

Toch onderschatten deze heersende elites de collectieve immuniteit die is ontstaan door decennia van strijd tegen de klappen van een repressief regime. Zij vergeten dat 14 januari 2011 voor deze kinderen van de revolutie de datum is van de omzetting van de ervaring van angst in een primaire ervaring van politiek die onderwerping onmogelijk maakt en zelfverdediging van vitaal belang wanneer het leven zo ondraaglijk wordt gemaakt dat het op overleven aankomt.

In deze politieke, economische en pandemische context, waarin alles in het werk wordt gesteld om te verhinderen dat de meest gedomineerden en de meest kwetsbaren in actie komen, verenigen de jongeren van de volkswijken van Tunesië zich en creëren zij een politiek « wij ». Deze jongeren herinneren eraan dat marginalisatie niet onvermijdelijk is, bevestigen collectief hun kracht en tonen bovenal op briljante wijze aan dat waardigheid niet kan worden geboden door een eenvoudig electoraal spel – zij kan alleen worden veroverd – en bieden zo opnieuw een kans voor een vitale reanimatie van het lichaamspolitiek.

Deze jongeren, die ideeën en dromen hebben voor zichzelf en voor de wereld, leggen ons met hun lichamen die dapper de confrontatie aangaan met het geweld van de repressie door de politie, uit dat revoluties en sociale bewegingen niet kunnen worden afgemeten aan criteria als succes of mislukking. De uitdaging is niet alleen de overwinning van een strijd, maar het revolutionaire proces dat, met als uitgangspunt de waardigheid van de opstandelingen, ongeacht hoe, wanneer of waar het plaatsvindt, voor altijd de manier verandert waarop deze jongeren, de hoofdrolspelers van de toekomst van Tunesië, zichzelf zien, hun betrekkingen met anderen benaderen en de maatschappij opbouwen waarin zij willen leven.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.