bullion gold gold bars golden

Is China echt een bedreiging voor de Amerikaanse macht in het buitenland?

Rafiek Madani voor ENAB

Joe Biden, Président, Drapeau Américain
Foto Pixabay

President Joe Biden houdt tot dusver vast aan het harde China-beleid van zijn voorganger, dat erop gericht is de internationale macht van China zowel economisch als politiek in te dammen.

In de VS en Europa wordt China algemeen beschouwd als een rijzende ster die een bedreiging vormt voor de Westerse macht en beschaving.

Maar uit mijn onderzoek naar het land blijkt dat China zichzelf misschien niet langer zo ziet.

Chinese vooruitgang.

Escaliers, Montée, Marche D'Escalier
Foto Pixabay

In de drie decennia dat ik Chinees buitenlands beleid volg, merkte ik drie verschillende tijdperken in China’s benadering van internationale betrekkingen.

Na de dood van de communistische Chinese leider Mao Zedong in 1976 voerden Mao’s opvolgers, Deng Xiaoping en Jiang Zemin, economische hervormingen door die China op een pad van fenomenale economische groei zetten. Het land steeg tussen 1990 en 2020 van de elfde naar de tweede plaats op de wereldranglijst van het BBP.

BBP-cijfers gepubliceerd door de Wereldbank. Bevolkingscijfers gebaseerd op gegevens van de Verenigde Naties. Het bbp van de wereld bedraagt 80.934.771.028.340 dollar (nominaal, 2017). Link

In de jaren negentig heerste in de westerse hoofdsteden de opvatting dat de economische veranderingen in China onvermijdelijk zouden uitmonden in een welvarend, vreedzaam en democratisch land.

Om dit resultaat te bereiken waren de grote economische mogendheden bereid China als volwaardig lid van hun club van open-marktsamenlevingen te aanvaarden, het land toe te laten tot internationale instellingen zoals de Wereldhandelsorganisatie en het in de wereldmarkten te integreren. Het Westen was erop gebrand China op te nemen in dit netwerk van internationale politieke instellingen dat na de Tweede Wereldoorlog is opgezet om samenwerking en vreedzame conflictoplossing te bevorderen.

Bewerkt grafiek bron: Worldometers

En China sloot zich graag bij de club aan, althans wat handel en investeringen betrof. In de jaren negentig bestond de strategie van de Chinese leider Deng Xiaoping op het gebied van buitenlandse betrekkingen uit het « verbergen van capaciteiten en afwachten », met een beleid van « tao guang yang hui », d.w.z. zich gedeisd houden.

In het begin van de jaren 2000 nam president Hu Jintao een paar bescheiden stappen in de richting van een grotere Chinese assertiviteit op het wereldtoneel, door de Chinese marine op te bouwen en een reeks havenprojecten in Pakistan en daarbuiten te initiëren. Voor het grootste deel bleef Hu echter een beleid van « vreedzame opkomst » aanhangen.

De droom van China

Montagnes, Lac, Mer, Coucher De Soleil
Foto Image Pixabay

Dat veranderde toen de huidige leider van China, Xi Jinping, in 2012 aan de macht kwam.

Xi straalde nationalisme en macht uit. Zijn China zou niet langer afwachten. Xi verkondigde de « Droom van China » en zag het land als een grootmacht met toenemende invloed, niet alleen in Azië maar wereldwijd.

Onder Xi nam China een veel agressievere houding aan tegenover de wereld, waarbij het zijn militaire spierballen liet zien in de Zuid-Chinese Zee en elders, en diplomatie koppelde aan zware investeringen in de ontwikkeling van infrastructuur in Latijns-Amerika en Afrika.

Na verloop van tijd begonnen veel westerse leiders op het gebied van buitenlands beleid, onder wie Barack Obama, China te zien als een land dat de economische orde die zij hadden opgebouwd en waarin zij China enthousiast hadden verwelkomd, wil omverwerpen in plaats van in stand te houden.

In 2015 maakten de VS een « strategische spil » naar Azië en weg van het Midden-Oosten, waar Washington zich sinds 9/11 op richtte.

In een poging om China in te dammen – of op zijn minst in te tomen – versterkten de VS de allianties met Australië, Japan, Zuid-Korea en de Filipijnen, vormden ze een coalitie van landen in de buurt van China en verhoogden ze de defensiesamenwerking met India, Australië en Japan.

Amerikaanse angsten

Peur, Émotion, Anxiété, Vulnérabilité
Foto Pixabay

In oktober 2017, tijdens het Nationaal Congres van de Chinese Communistische Partij, bevestigde Xi de westerse angsten. Hij verklaarde publiekelijk dat hij ernaar streeft China naar het « middelpunt » van de wereldpolitiek te brengen.

Xi zei dat China geen wereldheerschappij nastreeft, maar waarschuwde dat niemand « mag verwachten dat China alles slikt wat zijn belangen ondermijnt. » Hij liet ook doorschemeren dat de opkomst van China een wereldorde met « Chinese kenmerken » zou opleveren.

In december 2017 verklaarde een bijgewerkte nationale veiligheidsstrategie van de VS de opkomst van China officieel tot een bedreiging, waarbij hij intellectuele eigendomsdiefstal en de ontwikkeling van moderne wapens die het militaire voordeel van Amerika teniet kunnen doen, aanhaalde.

China tegen de wereld

Foto Wikipedia bewerkt door U.R.

Maar de droom van China is niet gegarandeerd werkelijkheid geworden. Zoals president Xi in januari 2019 op een bijeenkomst aan de leden van de communistische partij vertelde, staat het land voor grote uitdagingen

Beijing wordt geconfronteerd met een door de VS geleide coalitie die zich wil verzetten tegen China’s economische, militaire en diplomatieke machtsspelletjes in Azië. China kampt ook met een stijgende schuld, een stagnerende groei van het bbp en een dalende productiviteit.

Dan is er nog China’s verontrustende demografische situatie: De bevolking krimpt en wordt oud.

De Chinese bevolking is in 2018 voor het eerst sinds de dodelijke hongersnoden als gevolg van Mao’s « Grote sprong voorwaarts » in de jaren zestig gedaald. De Chinese Academie van Wetenschappen voorspelt dat als de vruchtbaarheid blijft dalen van het huidige cijfer van 1,6 kinderen per vrouw tot een verwachte 1,3, de bevolking van China tegen het einde van deze eeuw met ongeveer 50% zal zijn afgenomen.

China heeft in 2015 een einde gemaakt aan zijn beleid om gezinnen te beperken tot één kind, maar de bevolking is nog steeds overwegend oud, waardoor er minder werknemers zijn om het toenemende aantal ouderen te onderhouden.

Deze voorspellingen samen hebben binnen de Chinese Communistische Partij de vrees doen ontstaan dat het land « oud zal worden voordat het rijk wordt ». Deze hachelijke situatie zou tot ernstige sociale onrust kunnen leiden.

Xi en anderen in de communistische leiding van China stralen niet langer een ongebreideld vertrouwen uit. In plaats daarvan geven zij uiting aan hun bezorgdheid dat het wereldleiderschap buiten bereik raakt.

Uiteenlopende standpunten

Divergentes, Flèches, Gauche, Droit
Foto Pixabay

Deze bezorgdheid geeft nu al vorm aan het buitenlands beleid van China, waardoor het steeds directer militaire actie onderneemt tegen buurland India – waar het verwikkeld is in een territoriaal geschil in de Himalaya – en in de buurt van Taiwan. China verdubbelt ook zijn militaire inspanningen om zijn territoriale rechten op betwiste eilanden in de Zuid-Chinese Zee te doen gelden en treedt hard op tegen de democratie in Hongkong.

Xi heeft een nieuwe, confronterende vorm van mondiale diplomatie omarmd die de belangen van de VS in het buitenland actiever ondermijnt. Sommigen noemen het « wolf-krijger diplomatie », naar twee kassuccessen in Chinese films over Chinese speciale troepen die Amerikaanse huurlingen in Afrika en Azië verslaan.

Het is voor het eerst in zes decennia dat China en het Westen zo fundamenteel van mening verschillen over China’s mondiale koers.

De resultaten zouden destabiliserend kunnen zijn. Als een verzwakt China zich bedreigd voelt door de westerse indamming, kan het zijn nationalistische uitingen in India, Taiwan, Hongkong en de Zuid-Chinese Zee verdubbelen.

De internationale orde van na de Tweede Wereldoorlog, die is opgebouwd om economische samenwerking te bevorderen en oorlog te vermijden, zal wellicht niet bestand zijn tegen de druk van China’s toenemende uitdagingen van binnenuit. Een oorlog tussen het Westen en China is nog steeds een verre mogelijkheid, maar misschien niet meer zo veraf als het ooit leek.