model figure standing on map

Egoïstische houding verzwakt het Europese succesverhaal

Rafiek Madani voor ENAB

Foto Wikipedia
Voorzitter EU Ursula Von Der Leyen

Naar aanleiding van een nieuw verslag over de rechtsstaat in de Europese Unie hebben leiders en ambtenaren binnen het blok opnieuw kritiek geuit op de lidstaten. Zij zouden eens in de spiegel moeten kijken, want de instellingen van de EU en de leidende landen lappen vaak zelf de regels aan hun laars. Deze hypocriete arrogantie ondermijnt de positieve aspecten van Europa, en maakt de betrekkingen tussen de lidstaten onderling en met externe partners minder constructief.

Enkele weken geleden heeft de Europese Commissie een verslag uitgebracht over de rechtsstaat in de 27 lidstaten van de Europese Unie. De auteurs van het rapport analyseerden het rechtssysteem, het anti-corruptiekader en de mate van mediavrijheid van elk land.

Zoals gewoonlijk werden Polen en Hongarije eruit gelicht omdat ze de EU-normen schonden. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula Von Der Leyen, en verschillende lidstaten spraken hun lof uit over de normen die in het document zijn opgenomen, maar uitten ook kritiek op sommige andere lidstaten. Warschau en Boedapest maakten bezwaar tegen de conclusies van het rapport.

Sommigen in het blok willen het rapport gebruiken om landen die zich niet aan de normen houden te straffen door de stroom van EU-middelen die hun kant op komt te beperken. Dat kan moeilijk blijken. In juli heeft de Europese Raad – in strijd met diverse EU-beginselen – overeenstemming bereikt over een Covid-19-herstelfonds van zo’n 750 miljard euro en een begroting voor de komende drie jaar van 2 biljoen euro. Om de nodige instemming voor het plan te krijgen, zal de EU Hongarije en Polen moeten geruststellen dat er niet op hun toewijzing zal worden gekort.

Zwakke punten

Chaîne, Pause, Maillon De Chaîne, Vice
Foto Pixabay

Hoewel zwakke punten in de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht binnen elke staat moeten worden weggewerkt – volgens de eigen soevereine autoriteit – is het niet eerlijk om vooral naar de twee Midden-Europese landen te wijzen. Ook andere lidstaten hebben zwakke punten. Helaas is er binnen de EU op verschillende niveaus sprake van corruptie. Hoewel de persvrijheid gewaarborgd is, beïnvloeden regeringen de media vaak via subsidies of rechtstreeks eigendom. Polen van zijn kant heeft een zeer goede staat van dienst als het gaat om het uitbannen van corruptie.

Een onafhankelijke rechterlijke macht is belangrijk, maar het is net zo belangrijk dat de EU-instellingen en de nationale regeringen zich aan de regels houden. Het besluit van Brussel over de begroting en de uitgaven voor Covid-19 recovery is in strijd met enkele van de meest fundamentele normen van het blok. Verschillende lidstaten hebben een roekeloos uitgavenpatroon aangenomen (tegen de EU-regelgeving in), terwijl de Europese Centrale Bank politiek bedrijft met fiscale en economische instrumenten (tegen haar mandaat in). De uitspraak van het Europese Hof van Justitie dat de ECB aan kwantitatieve versoepeling mag doen, riekt naar ongepaste politieke beïnvloeding door de EG en de regeringen van de lidstaten. Tot zover de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Bovendien maakt de stortvloed van – soms tegenstrijdige – wetten en verordeningen van Brussel en (vooral) de lidstaten naleving bijna onmogelijk. Veel van die regels zijn onzinnig en zadelen de economie op met hoge extra kosten. Helaas is dit verschijnsel wereldwijd geworden. Zoals Tacitus zei: « Hoe corrupter de staat, des te talrijker de wetten. »

Hoewel president Von Der Leyen tijdens de laatste top in Brussel de hoge gerechtelijke normen van de EU prees, zijn er in het gehele blok tekortkomingen.

Hoogmoed

De Europese integratie is een zeer geslaagd project. We hebben de Europese Unie nodig. Helaas hebben instellingen en vooral overheidsbureaucratieën de neiging egoïstisch te zijn.

De arrogantie komt vaak tot uiting – niet alleen in het verslag over de rechtsstaat. Zo is er bijvoorbeeld het geschil tussen Griekenland en Cyprus en Turkije over exclusieve economische zones op zee. Hoewel het begrijpelijk is dat Brussel de EU-lidstaten steunt, heeft Ankara wel degelijk een aantal steekhoudende argumenten. Op grond van de aanspraken van Griekenland en Cyprus zou Turkije weinig kans hebben om fossiele brandstoffen voor zijn kust te exploiteren. Tot dusver is Griekenland niet bereid gebleken tot een compromis – een standpunt dat Brussel steunt.

De Turkse exploratie-inspanningen vereisen nu militaire bescherming. Aan beide zijden zijn de marines op hun hoede. Brussel en verschillende EU-lidstaten hebben Ankara opgeroepen zijn marine eenzijdig terug te roepen, alsof ze een soort ultimatum hadden gesteld. Sommige Europese hoofdsteden roepen zelfs op tot sancties – een strategie die gedoemd is te mislukken.

Dergelijke retoriek helpt niet. Om de situatie op te lossen is een nuchtere discussie nodig, geen dreigementen.

Voorzitter EU Mevrouw Von der Leyen gaf het volgende commentaar op de situatie:

« Of de spanningen lopen op, wat we niet willen, of er is een de-escalatie en we gaan in de richting van een constructieve relatie – dat is wat we willen

– Voorzitter EU Ursula Von der Leyen

Wij kunnen bewondering hebben voor de onfeilbaarheid van haar voorspelling dat het conflict zal escaleren of de-escaleren. Maar men zou in dergelijke uitspraken een zekere arrogantie kunnen bespeuren. Verwacht de EU dat « de-escalatie » zal plaatsvinden doordat Turkije zijn schepen terugroept zonder enige compensatie? Een constructieve relatie veronderstelt begrip voor de belangen van de andere partij en de bereidheid tot het sluiten van compromissen.