men in black and red cade hats and military uniform

Beperkte ruimte voor zelfbestuur.

Rafiek Madani voor ENAB

  1. Grote machten krijgen hun zin
  2. Het op één na beste: neutraliteit
  3. Artikel in de Kijker
Foto Pixabay – Elionas

De ambitie van Oekraïne om toe te treden tot de NAVO en de EU leidde in 2014 tot een gewelddadige reactie van Rusland. Nu het Kremlin Oekraïne dreigt binnen te vallen om zijn voortdurende prowesterse koers te keren, kan het land niet rekenen op het Westen om mee te vechten. Kiev, en ook Tbilisi, zouden er goed aan doen hun geopolitieke opties pragmatisch te definiëren.

De op regels gebaseerde internationale orde is een prachtig concept, maar het heeft verschillende zwakke punten. De eerste vraag is: wie bepaalt de regels? Ten tweede, hoe worden de regels gehandhaafd? Er zijn veel theorieën, maar het systeem werkt niet meer.

In een ideale wereld zouden de regels worden vastgesteld via inclusieve onderhandelingen, en zou het systeem het zelfbeschikkingsrecht van alle landen en regio’s respecteren. Ook zouden er welwillende machten zijn om de regels te handhaven.

Tijdens de Koude Oorlog was er een evenwicht tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie dat voortkwam uit de dreiging van wederzijdse nucleaire vernietiging. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie nam de VS de mantel van globale hegemoon en hoeder van de op regels gebaseerde orde op zich. Na verloop van tijd werden de op westerse normen gebaseerde normen echter steeds minder aanvaard, en het concept is achterhaald.

Grote machten krijgen hun zin

Foto Pixabay – ArtisticOperations

Het deel dat nooit echt werd gerespecteerd door nationale en territoriale staten is het recht op regionale zelfbeschikking. Tegelijkertijd waken nationale staten angstvallig over hun soevereiniteit. Gewoontegetrouw houden zij vol dat regio’s aan hen toebehoren. In een ordelijke en vreedzame wereld zouden staten erkennen dat regio’s toebehoren aan de plaatselijke bevolking en niet aan de naties zelf.

De geopolitiek leert ons helaas dat kleinere staten behoedzaam te werk moeten gaan wanneer zij soevereiniteitsaanspraken maken. De taak is nog delicater in de periferie van de grotere mogendheden.

Het gevaar wordt nog groter in periodes van hevige concurrentie tussen grote mogendheden. Als een land moet vertrouwen op een verre mogendheid om zich te beschermen tegen de plannen van zijn buur, is zijn positie precair. Landen die in deze val lopen, worden vaak verraden en in de steek gelaten, zoals de oosterburen van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog is overkomen.

CBC News: The National

Vandaag de dag zien we delen van Midden- en Oost-Europa in precies zo’n ongemakkelijke situatie. Deze landen waren vroeger lid van het door de Sovjet-Unie gecontroleerde Warschaupact of, zoals in het geval van de drie Baltische staten, Oekraïne en Georgië, delen van de Sovjet-Unie. Deze vijf landen zijn van enorm strategisch belang voor Rusland. Als leden van de NAVO en de Europese Unie bevinden de Baltische staten zich in een gunstiger positie dan Oekraïne en Georgië.

Lees ook: Separatisten, zelfbeschikking en Schotse onafhankelijkheid

Vanuit het oogpunt van Moskou is het onaanvaardbaar dat Oekraïne en Georgië de facto bondgenoten van de NAVO en de EU zouden worden. Een dergelijk vooruitzicht leidde tot de reactie van Rusland in 2014, na het slecht voorbereide voorstel van de EU voor een oostelijk partnerschap. (Deze beschrijving is bedoeld als een realistische inschatting van de situatie, niet als een stilzwijgende goedkeuring van de agressie van Moskou tegen Oekraïne en, daarvoor, tegen Georgië).

Voor beide landen vormt Rusland enerzijds een ontzagwekkende politieke bedreiging en anderzijds een onmisbare handelspartner. In een dergelijke positie verkeren is zeer verontrustend. De confrontatie met Rusland aangaan en vertrouwen op Westerse hulp is in deze situatie echter geen duurzame beleidsreactie.

Kijk naar de spanning rond Oekraïne vandaag. Moskou wil het land blijven beïnvloeden. In de afgelopen jaren hebben de VS en de NAVO de Oekraïense staat gesteund met militair materieel en training. Het Kremlin ziet dit beleid als betrokkenheid van de NAVO bij Oekraïne. Het heeft hierop gereageerd door zijn gewapende aanwezigheid dicht bij de Oekraïense grens op te bouwen en nieuwe cyber- en desinformatiecampagnes te lanceren om de Oekraïense regering te destabiliseren. De VS, van hun kant, voeren hun militaire en politieke steun aan Oekraïne op.

Het op één na beste: neutraliteit

Foto Pixabay – geralt

Het Westen is bereid om uitrusting en vorming aan te bieden. Het is echter niet bereid om oorlog te voeren voor Oekraïne. De Amerikaanse president Joe Biden dreigt Rusland met economische sancties, maar er is weinig economische interactie meer tussen Rusland en de VS. Europese landen zijn meer betrokken bij handel en investeringen, maar de dreiging van Brussel met sancties tegen Rusland klinkt ook hol. Europa is evenzeer afhankelijk van het kopen van aardgas van Rusland als Rusland afhankelijk is van het verkopen ervan. De westerse sancties tegen Rusland na de annexatie van de Krim in 2014 hebben het beleid van het Kremlin niet veranderd.

Het is niet erg waarschijnlijk dat Rusland Oekraïne nu zal binnenvallen. Maar zijn militaire opbouw dient duidelijk om Oekraïne en het Westen onder druk te zetten.

Een oplossing voor de impasse ligt niet in Washington, Brussel, Londen, Parijs of Berlijn. Oekraïne en Georgië moeten zelf hun pragmatische opties bepalen. Helaas zal de realpolitik deze zoektocht moeten leiden. Uiteindelijk moeten de twee landen een modus vivendi met Rusland vinden. Het Westen kan helpen bij het onderhandelingsproces, maar zijn rol mag niet worden overgewaardeerd.

Dit moet een harde realiteit zijn voor Oekraïne en Georgië en hun patriottische bevolkingen. Het eindeloze gepraat over op waarden gebaseerde steun uit Washington en de Europese hoofdsteden is slechts een spel om het geweten van de westerse burgers te sussen; het feitelijke beleid is tandeloos.

Met het oog op de toekomst zouden de twee landen er goed aan doen zich te concentreren op de ontwikkeling van veerkrachtige binnenlandse economieën. Deze strategie zou Oekraïne meer voordeel opleveren dan strijden voor de teruggave van de Krim. Beide landen zouden hun voordeel moeten doen met hun ligging op het kruispunt tussen Europa, Rusland, Turkije en het Midden-Oosten. De belangen van Europa en Turkije kunnen als hefboom worden gebruikt.

Streven naar neutraliteit tussen Rusland en het Westen, zoals Oostenrijk en Finland na de Tweede Wereldoorlog deden, lijkt in deze omstandigheden de beste optie die Oekraïne en Georgië kunnen nastreven. Nadat Oostenrijk de neutrale status had verworven, slaagde het erin in 1956 een einde te maken aan de bezetting door buitenlanders – waaronder de Sovjet-Unie – en profiteerde het van een zeer voordelige positie in de buitenlandse handel. Het land ontwikkelde zich snel toen het ingeklemd zat tussen de NAVO en het Warschaupact. Evenzo zouden Oekraïne en Georgië ernaar kunnen streven zonder beperkingen handel te drijven met de EU, Rusland en Turkije. Ik zeg dit niet omdat ik blij ben dat realpolitik de keuzes van kleinere landen vaak beperkt. Deze analyse berust op wat men als de harde feiten van het leven moet beschouwen.

Artikel in de Kijker

Biden says the US won’t put troops on the ground even if Russia invades Ukraine – ENG